Çöpler denizde ne kadar kalır?

Listemizde en uzun süre kalan atık Cam kavanoz: > 1.000.000 yıl. Ardından Kalay folyo (> 1.000 yıl) ve Misina (> 600 yıl) gelir.

Listemizde en hızlı parçalanan atık Karton kutu: > 2 hafta. Ardından Kâğıt torba (> 1 ay) ve Bez tişört (> 1 ay) gelir. Bunlar bile kaldıkları süre boyunca deniz canlılarına zarar verebilir.

Florida Department of Environmental Protection (Northwest District), information sourced from the US Environmental Protection Agency Gulf of Mexico Program verilerine göre > 450 yıl. Diğer plastikler gibi tamamen yok olmaz: giderek daha küçük mikroplastiklere ayrılır. Kapak, listemizde daha da uzun süre dayanır: > 500 yıl.

> 100 yıl. European Commission, Speech Repository bir aralık verir ve biz bu aralıktaki en düşük değeri gösteririz. Suda yüzen bir poşet denizanasına benzer; bu yüzden deniz kaplumbağaları onu yutar.

> 600 yıl; listemizdeki plastik ürünler arasında en uzun süre dayananıdır. Kaybolan misina yıllarca hayvanları yakalamaya devam eder. Bu nedenle ölçeğimizde yaban hayatına etkisi en yüksek puanı alır (3/3).

> 10 yıl (U.S. National Park Service, First State National Historical Park (Junior Ranger Online)). Filtresi pamuk gibi görünür, ancak aslında bir plastik olan selüloz asetattan yapılır ve tüm süre boyunca suya zehirli kimyasallar sızdırır. Ölçeğimizde zehirlilik açısından en yüksek puanı alır (3/3).

> 200 yıl (Florida Department of Environmental Protection (Northwest District), information sourced from the US Environmental Protection Agency Gulf of Mexico Program). Alüminyum çok az zehirli madde sızdırır, ancak yırtılmış kutular ve açık kısımlar küçük hayvanları kesebilir veya onları içine hapsedebilir.

> 1.000.000 yıl (U.S. National Park Service, First State National Historical Park (Junior Ranger Online)). Cam minerallerden yapılır ve suyu zehirlemez, ancak neredeyse hiç parçalanmaz; kırık cam ise keskindir.

> 50 yıl (Florida Department of Environmental Protection (Northwest District), information sourced from the US Environmental Protection Agency Gulf of Mexico Program). Köpük, kuşların ve balıkların yiyecek sanıp yuttuğu küçük beyaz taneciklere ayrılır. Köpük bir kutu > 50 yıl, köpük bir şamandıra ise > 80 yıl dayanır.

Ville d'Osny (French municipal government) verilerine göre > 450 yıl;. Tek kullanımlık maskeler plastik olan polipropilenden yapılır ve kulak lastikleri kuşlara ve diğer hayvanlara dolanabilir.

> 450 yıl (Florida Department of Environmental Protection (Northwest District), information sourced from the US Environmental Protection Agency Gulf of Mexico Program). Tek kullanımlık bebek bezleri plastik katmanlar ve emici jel içerir; bu nedenle birçok insan ömrü boyunca dayanabilir.

> 200 yıl (U.S. National Park Service, First State National Historical Park (Junior Ranger Online)). Pipetler o kadar hafiftir ki rüzgâr ve yağmur onları nehirlere ve denize taşır; burada mikroplastiklere ayrılırlar.

NOAA Marine Debris Program blog (US National Oceanic and Atmospheric Administration), balonların tek bir sayı belirtmeden yıllarca dayanabileceğini söylüyor; bu yüzden bir sayı uydurmak yerine “yıllarca” yazıyoruz. Hayvanlar balon parçalarını yiyecek sanabilir, kurdeleler de onlara dolanabilir.

Kâğıt hızlı parçalanır: Gazete (> 6 hafta), Karton kutu (> 2 hafta), Kâğıt torba (> 1 ay). Bu süreçte mürekkep, yapıştırıcı ve balmumu kaplamalar yine de çevreyi kirletir.

Doğal lifler oldukça hızlı çürür: Bez tişört (> 1 ay), Yün çorap (> 1 yıl), Yün eldiven (> 1 yıl). Polyester veya naylondan yapılan giysiler plastiktir ve her yıkamada küçük lifler bırakır.

Listemizdeki 31 üründen 14 tanesi 100 yıldan, 2 tanesi ise 1.000 yıldan uzun süre dayanır.

Listemizde şunlar var: Süt kutusu, Gazete, Bez tişört, Kâğıt torba, Karton kutu. Bunlar bile suda yüzerken hayvanlara zarar verebilir; mürekkepleri ve kaplamaları ise geride kalır.

“Daha fazla” anlamına gelir. Bir kaynak bir aralık verdiğinde, hiçbir ürün kaynağın belirttiğinden daha güvenli görünmesin diye “>” işaretiyle en düşük değeri gösteririz. Her ürünün sayfasında tam aralık, kaynağın kendi ifadeleri ve kaynağa bir bağlantı bulunur.

Genellikle evet. Parçalanma için güneş ışığı, sıcaklık ve mikroorganizmalar gerekir. Derin deniz karanlık ve soğuk olduğundan, dibe çöken çöpler çoğu çizelgede belirtilen sürelerden daha uzun süre dayanabilir. Bu süreler tipik koşullar için tahminlerdir.

Yaklaşık olarak evet, ancak tamamen aynı değildir: tatlı su, sıcaklık ve güneş ışığı maddelerin ne kadar hızlı parçalandığını değiştirir. Denizdeki çöplerin çoğu önce bir nehirden gelir; bu nedenle nehirleri temiz tutmak okyanusu da korur.

Parçalanma; güneş ışığına, sıcaklığa, oksijene ve mikroorganizmalara bağlıdır. Bu nedenle aynı atık, soğuk ve karanlık suda güneşli bir kumsaldakinden daha uzun süre kalır. Verilerin çoğu kesin laboratuvar ölçümlerinden değil, eğitim amaçlı çizelgelerden alınır. Her kaynağın verdiği en düşük değeri “>” işaretiyle gösteriyoruz; böylece hiçbir atık olduğundan daha güvenli görünmüyor.

Denizde plastik poşet: > 100 yıl dayanır ve ölçeğimizde 8/10 puan alır. Kâğıt poşet ise > 1 ay içinde parçalanır ve 1/10 puan alır. Ancak kâğıt poşetleri üretmek daha fazla kaynak gerektirir; bu nedenle en iyi poşet, birçok kez yeniden kullandığınız poşettir.

Plastik bir şişe > 450 yıl dayanır ve mikroplastiklere ayrılır (puanı 8/10). Bir kutu > 200 yıl dayanır (puanı 6/10). Cam bir kavanoz > 1.000.000 yıl dayanır ancak zehirli değildir (puanı 5/10). Yeniden doldurulabilen bir şişe üçünü de geride bırakır.

Evet. Köpük bardak > 50 yıl dayanır (puanı 7/10) ve hayvanların yuttuğu taneciklere ayrılır; süt kartonu ise > 3 ay içinde parçalanır (puanı 1/10).

Deniz için evet. Boyalı bir dondurma çubuğu > 13 yıl, bir kurşun kalem > 13 yıl, plastik bir çatal ise > 200 yıl dayanır. Tahta yine de boya ve yapıştırıcı taşıyabilir, ancak mikroplastiklere dönüşmez.

Çünkü puan yalnızca süreye bağlı değildir. Cam, dayanıklılık açısından 4 üzerinden 4, zehirlilik açısından 3 üzerinden 0 ve yaban hayatına zararı açısından 3 üzerinden 1 puan alır. Plastik bir şişe ise dayanıklılıkta 4, zehirlilikte 2 ve yaban hayatına etkide 2 puan alır; çünkü hayvanların yuttuğu mikroplastiklere ayrılır.

Evet. Kauçuk bir çizme > 50 yıl dayanır. Kauçuk küçük parçacıklara ayrışır ve kimyasallar açığa çıkarır; bu nedenle ölçeğimizde zehirlilik açısından 3 üzerinden 2 puan alır.

Özellikle hayvanların yuttuğu veya onlara dolanan atıklar: Misina, Yüz maskesi, Balon. Misina ve balon şeritleri yüzgeçlere, paletlere ve gagalara dolanır; kaplumbağalar ise plastik poşetleri denizanası sanabilir.

NOAA Denizel Atık Programı, suda yüzen bir poşetin deniz kaplumbağalarının en sevdiği yiyeceklerden biri olan denizanasına benzediğini ve kaplumbağanın farkı anlayamadan poşeti yutabildiğini açıklar. Plastik sindirilemez; bağırsakları tıkayabilir ve hayvanın açlıktan ölürken tok hissetmesine neden olabilir.

Yüzgeçlere, paletlere, kanatlara ve gagalara dolanır; hayvan yüzdükçe veya büyüdükçe daha derin kesikler oluşturur. Misina > 600 yıl dayanır; bu nedenle kaybolan tek bir misina, art arda birçok hayvanı yakalayabilir.

Evet. NOAA Marine Debris Program blog (US National Oceanic and Atmospheric Administration), hayvanların balonları yiyecek sanabileceği ve onları yutmanın iç yaralanmalara, açlığa ve ölüme yol açabileceği konusunda uyarıyor. Balon kurdeleleri de hayvanlara dolanabilen iplerdir. Ayrıca serbest bırakılan bir balon mutlaka bir yere düşer; çoğu zaman bu yer deniz olur.

Tek kullanımlık maske, > 450 yıl dayanan plastik polipropilenden yapılır; elastik kulak lastikleri de kuşlara ve diğer hayvanlara dolanabilir. Maskeleri atmadan önce lastiklerini kesin ve kapalı bir çöp kutusuna atın.

Polistiren köpük çok kolay biçimde küçük taneciklere ayrılır. Hayvanlar bu tanecikleri yutar; diğer plastikler gibi tanecikler kimyasallar taşıyabilir. Ölçeğimizde köpük, zehirlilik açısından 3 üzerinden 2 puan alır.

Ölçeğimizde en yüksek zehirlilik puanına sahip tek ürün İzmarit ürünüdür; çünkü filtresi nikotin ve ağır metaller sızdırır. 12 ürün daha 3 üzerinden 2 puan alır; bunların çoğu plastik, köpük ve kauçuktur.

Evet. Asya-Pasifik bölgesindeki 159 resifi inceleyen bir araştırma, mercanların plastikle temas etmesi durumunda hastalık görülme olasılığının yaklaşık %4'ten %89'a yükseldiğini buldu (Lamb ve diğerleri, Science, 2018). Plastik mercanları çizer, ışığı engeller ve mikroplar taşıyabilir.

Mikroplastiklere deniz ürünlerinde, deniz tuzunda ve içme suyunda rastlandı. Bilim insanları bunların insan sağlığı üzerindeki etkilerini hâlâ araştırıyor; ancak plastiği denizden uzak tutmak, onu sofralarımızdan uzak tutmanın en güvenilir yoludur.

Deniz kaplumbağaları, deniz kuşları, foklar, balinalar ve balıklar. Çöpü yiyecek sanıp yutar veya misinalara ve ağlara dolanırlar. Listemizde yaban hayatına etkisi en yüksek puanı alan ürünler şunlardır: Misina, Yüz maskesi, Balon.

Evet. Filtre, suya nikotin, arsenik ve ağır metaller sızdıran bir plastikten (selüloz asetat) yapılır. Bir laboratuvar çalışmasında, litre su başına yaklaşık bir içilmiş izmaritin sızıntısı, test balıklarının yarısını 96 saat içinde öldürmüştür (Slaughter ve ark., Tobacco Control, 2011).

Üç bölüm toplanır: atığın ne kadar süre kaldığı (0–4), ne kadar zehirli olduğu (0–3) ve yaban hayatına ne ölçüde zarar verdiği (0–3). Böylece en yüksek puan 10 olur. Bu, oyunda atıkları karşılaştırmak için kullanılan özel bir ölçektir; resmî bir endeks değildir.

Aslında hayır. Güneş ışığı ve dalgalar plastiği mikroplastik adı verilen giderek daha küçük parçalara ayırır. NOAA'ya göre plastik hiçbir zaman tamamen yok olmayabilir. Plastik atıklar için verilen süreler, yok oldukları zamanı değil, parçalanmaya başladıkları zamanı tahmin eder.

NOAA'nın Ulusal Okyanus Servisi, mikroplastikleri uzunluğu beş milimetreden kısa plastik parçaları olarak tanımlar. Mikroplastikler, daha büyük çöplerin parçalanmasıyla ve sentetik lifler gibi kaynaklardan oluşur; balıklar, deniz kuşları ve diğer hayvanlar bunları yutar.

Çoğu karada başlar: rüzgâr, yağmur ve nehirlerle taşınan çöpler, taşan çöp kutuları ve kötü yönetilen çöplükler. Gemiler ve balıkçılık da kayıp ağlar, misinalar ve şamandıralar ekler.

Pek değil. Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın biyolojik olarak parçalanabilen plastiklerle ilgili 2015 tarihli raporu, bunların çoğunun 50 °C'nin üzerindeki endüstriyel kompostlama sıcaklıklarına ihtiyaç duyduğunu, denizin ise bu sıcaklıklara neredeyse hiç ulaşmadığını belirtiyor. Rapora göre bu plastiklere geçiş, okyanusa giren plastik miktarını da önemli ölçüde azaltmaz.

Çöplerden oluşan yüzen bir ada değildir. NOAA, çöp alanlarını okyanus akıntılarının atıkları topladığı bölgeler olarak tanımlar. Bu atıklar çoğunlukla suya yayılmış küçük mikroplastik parçalarıdır; süzerek toplayabileceğiniz bir şeyden çok çorbadaki karabiber tanelerine benzerler.

Neredeyse hiç. Çok küçük ve geniş bir alana yayıldıkları için filtrelenerek temizlenmeleri mümkün değildir. Gerçek çözüm, büyük çöpler denize ulaşmadan ve parçalanmadan önce onları durdurmaktır.

Haftalar veya aylar içinde parçalanırlar; ancak mürekkepler ve mum kaplamalar yine de kirliliğe yol açar. Islanmış bir poşet de küçük hayvanları bir süre havasız bırakabilir. Kâğıdı çöpe atmak yerine geri dönüştürmek daha iyidir.

Plastikten çok daha hızlı çürürler; ancak boyalar, yapıştırıcılar ve ahşap işlemleri suya sızabilir. Gevşek kumaşlar da hayvanlara takılabilir.

Cam suyu zehirlemez; ancak gerçekten parçalanmaz. ABD Ulusal Park Servisi'ne göre bir cam kavanozun parçalanması bir milyon yıl sürebilir. Kırık cam hayvanları ve insanları kesebilir.

Mümkün olduğunda tek kullanımlık plastikleri reddedin; yanınızda şişe ve bez çanta taşıyın; çöpleri kapalı bir kutuya atın; pamuklu çubukları veya ıslak mendilleri asla tuvalete atmayın; misinayı eve götürün ve bir kumsal ya da nehir temizliğine katılın.

Kapalı bir çöp kutusuna atın; asla tuvalete atmayın. Tuvalete atılan çubuklar ve mendiller kanalizasyon arıtma tesislerinden geçerek nehirlere ve denize ulaşabilir. Maskelerin kulak lastiklerini önce kesin.

Eve götürün, kısa parçalara kesin ve çöpe atın. Limanınızda veya olta dükkânınızda misina geri dönüşüm kutusu varsa onu da kullanabilirsiniz. Misinaları asla kayaların veya iskelelerin üzerinde bırakmayın.

Yerel bir grup ya da her eylül ayında düzenlenen International Coastal Cleanup gibi bir temizlik günü bulun. Eldiven takın; iğne ve diğer tehlikeli maddeleri organizatörlere bırakın. Bulduklarınızı sayın: Bu sayımlar bilim insanlarına yardımcı olur.

Evet. Topladığınız her parça artık bir hayvana zarar veremez veya mikroplastiklere dönüşemez. Bugün yerden aldığınız bir şişe kapağı, > 500 yıl boyunca denizde kalacak bir plastik parçasının eksilmesi demektir.

Onu görüp harekete geçerek: Bir yetişkinle sahilde yürüyüş yapmak, evde çöpleri ayırmak ve her eşyanın çöpe atıldıktan sonra nereye gittiğini sormak.

Yeniden kullanılabilir bir şişe, bardak ve çanta taşıyın; ihtiyacınız olmayan pipetleri ve plastik çatal bıçakları reddedin; daha az ambalajlı ürünleri tercih edin; eşyaları çöpe atmak yerine onarın veya başkasına verin.

Çoğunlukla devlet ve eğitim kuruluşlarından alınan 13 kamuya açık kaynaktan: ABD EPA Meksika Körfezi Programı, NOAA, ABD Ulusal Park Servisi, Avrupa Komisyonu, Birleşik Krallık hükümeti ve diğerleri. Her atığın sayfasında kaynağı belirtilir, alıntılanır ve bağlantısı verilir.

Evet. Süreleri, malzemeleri, zarar puanlarını ve kaynakları içeren tam tablo code4ocean.com adresinde JSON ve CSV olarak bulunur. Her satırda özgün kaynağın adı ve bağlantısı yer alır; bu nedenle bir değeri kullanırken lütfen kaynağı belirtin.

Bir ürünü yalnızca alıntılayıp bağlantı verebileceğimiz bir değeri kamuya açık bir kaynak sağladığında ekliyoruz. Böyle bir kaynak bulduğumuzda ürün bu rehbere ve oyuna katılır.

Code4Ocean stüdyosunun mobil bulmaca oyunu Save the Fish'in arkasındaki ekip. Oyun geliştiriyoruz, bilim insanı değiliz; bu nedenle her değer, alındığı kamuya açık kaynağa bağlantı verir.

Save the Fish oyununda, bu atıkların balıklara ve mercanlara düşmesini önlemek için baloncuk duvarları çizersiniz. Oyun ayrıca bunlardan biri hakkında kaynağıyla birlikte gerçek bir bilgi gösterir; böylece oyuncular oynarken öğrenir.