समुद्रात कचरा किती काळ टिकतो?

आमच्या यादीत काचेची बरणी सर्वाधिक काळ टिकतो: > 1,000,000 वर्षे. त्यानंतर टिन फॉइल (> 1,000 वर्षे) आणि मासेमारीची दोरी (> 600 वर्षे) येतात.

आमच्या यादीत पुठ्ठ्याचा डबा सर्वात लवकर विघटित होतो: > 2 आठवडे. त्यानंतर कागदी पिशवी (> 1 महिना) आणि कापडी टी-शर्ट (> 1 महिना) येतात. हे कचरेही टिकून असताना समुद्री जीवांना हानी पोहोचवू शकतात.

> 450 वर्षे, Florida Department of Environmental Protection (Northwest District), information sourced from the US Environmental Protection Agency Gulf of Mexico Program नुसार. इतर प्लास्टिकप्रमाणेच ते पूर्णपणे नाहीसे होत नाही; त्याचे सतत लहान-लहान मायक्रोप्लास्टिकमध्ये तुकडे होत जातात. आमच्या यादीत झाकण आणखी जास्त काळ टिकते: > 500 वर्षे.

> 100 वर्षे. European Commission, Speech Repository मध्ये कालावधीची एक श्रेणी दिली आहे आणि आम्ही त्यातील किमान आकडा दाखवतो. पाण्यावर तरंगणारी पिशवी जेलीफिशसारखी दिसते, म्हणून समुद्री कासवे ती गिळतात.

> 600 वर्षे — आमच्या यादीतील इतर कोणत्याही प्लास्टिक वस्तूपेक्षा जास्त काळ. हरवलेली दोरी अनेक वर्षे प्राण्यांना पकडत राहते, म्हणून आमच्या मापनात तिला वन्यजीवांसाठी सर्वाधिक गुण (3 पैकी 3) मिळतात.

> 10 वर्षे (U.S. National Park Service, First State National Historical Park (Junior Ranger Online)). त्याचा फिल्टर कापसासारखा दिसतो, पण तो प्लास्टिक म्हणजेच सेलुलोज अॅसिटेटचा बनलेला असतो आणि संपूर्ण काळात विषारी रसायने पाण्यात सोडत राहतो. आमच्या मापनात त्याला विषारीपणासाठी सर्वाधिक गुण (3 पैकी 3) मिळतात.

> 200 वर्षे (Florida Department of Environmental Protection (Northwest District), information sourced from the US Environmental Protection Agency Gulf of Mexico Program). अॅल्युमिनियममधून विषारी पदार्थ फार कमी प्रमाणात झिरपतात, पण फाटलेले कॅन आणि त्यांची उघडी टोके लहान प्राण्यांना कापू शकतात किंवा त्यांना अडकवू शकतात.

> 1,000,000 वर्षे (U.S. National Park Service, First State National Historical Park (Junior Ranger Online)). काच खनिजांपासून बनलेली असल्याने पाण्याला विषारी करत नाही; पण ती जवळजवळ अजिबात विघटित होत नाही आणि फुटलेली काच धारदार असते.

> 50 वर्षे (Florida Department of Environmental Protection (Northwest District), information sourced from the US Environmental Protection Agency Gulf of Mexico Program). फोमचे लहान पांढरे कण होतात आणि पक्षी व मासे त्यांना अन्न समजून गिळतात. फोमचा डबा > 50 वर्षे आणि फोमची तरंगपट्टी > 80 वर्षे काळ टिकते.

Ville d'Osny (French municipal government) नुसार, > 450 वर्षे. डिस्पोजेबल मास्क पॉलिप्रॉपिलीन या प्लास्टिकपासून बनलेले असतात आणि त्यांचे कानाभोवतीचे लूप पक्षी व इतर प्राण्यांना गुंतवू शकतात.

> 450 वर्षे (Florida Department of Environmental Protection (Northwest District), information sourced from the US Environmental Protection Agency Gulf of Mexico Program). डिस्पोजेबल डायपरमध्ये प्लास्टिकचे थर आणि शोषक जेल असते, त्यामुळे ते अनेक मानवी पिढ्यांइतका काळ टिकू शकतात.

> 200 वर्षे (U.S. National Park Service, First State National Historical Park (Junior Ranger Online)). स्ट्रॉ इतके हलके असतात की वारा आणि पाऊस त्यांना नद्या व समुद्रापर्यंत वाहून नेतात, जिथे त्यांचे मायक्रोप्लास्टिकमध्ये तुकडे होतात.

NOAA Marine Debris Program blog (US National Oceanic and Atmospheric Administration) सांगते की फुगे एकही ठरावीक कालावधी न सांगता अनेक वर्षे टिकू शकतात, म्हणून मनाने एखादा आकडा देण्याऐवजी आम्ही “अनेक वर्षे” असे लिहितो. प्राणी फुग्यांचे तुकडे अन्न समजून खाऊ शकतात आणि रिबनी त्यांच्या शरीराभोवती गुंडाळल्या जाऊ शकतात.

कागद लवकर विघटित होतो: वर्तमानपत्र (> 6 आठवडे), पुठ्ठ्याचा डबा (> 2 आठवडे), कागदी पिशवी (> 1 महिना). मात्र हे होत असतानाही शाई, गोंद आणि मेणाचे थर प्रदूषण करतात.

नैसर्गिक तंतू तुलनेने लवकर कुजतात: कापडी टी-शर्ट (> 1 महिना), लोकरीचा मोजा (> 1 वर्ष), लोकरीचे हातमोजे (> 1 वर्ष). पॉलिस्टर किंवा नायलॉनचे कपडे प्लास्टिकचे असतात आणि प्रत्येक धुतल्यानंतर सूक्ष्म तंतू सोडतात.

आमच्या यादीतील 31 वस्तूंपैकी 14 वस्तू 100 वर्षांपेक्षा जास्त काळ टिकतात आणि त्यांपैकी 2 वस्तू 1,000 वर्षांपेक्षा जास्त काळ टिकतात.

आमच्या यादीत: दुधाचा डबा, वर्तमानपत्र, कापडी टी-शर्ट, कागदी पिशवी, पुठ्ठ्याचा डबा. हे पदार्थही तरंगत असताना प्राण्यांना इजा करू शकतात आणि त्यांची शाई व आवरणे मागे राहतात.

याचा अर्थ “पेक्षा जास्त”. एखाद्या स्रोतामध्ये कालावधीची श्रेणी दिली असल्यास, स्रोताच्या म्हणण्यापेक्षा कोणतीही वस्तू अधिक सुरक्षित वाटू नये म्हणून आम्ही “>” सोबत त्यातील किमान आकडा दाखवतो. प्रत्येक वस्तूच्या पानावर संपूर्ण श्रेणी, स्रोताचे मूळ शब्द आणि त्याची लिंक दिलेली असते.

सहसा, होय. विघटनासाठी सूर्यप्रकाश, उष्णता आणि सूक्ष्मजीव आवश्यक असतात. खोल समुद्र अंधारमय आणि थंड असल्याने तिथे बुडालेला कचरा बहुतेक तक्त्यांतील कालावधीपेक्षा जास्त काळ टिकू शकतो. ते कालावधी सामान्य परिस्थितींसाठीचे अंदाज आहेत.

ढोबळमानाने, पण अगदी सारखे नाहीत: गोडे पाणी, तापमान आणि सूर्यप्रकाश यामुळे वस्तू किती वेगाने विघटित होतात ते बदलते. समुद्रातील बहुतांश कचरा आधी नदीतून वाहून आलेला असतो, त्यामुळे नद्या स्वच्छ ठेवणे म्हणजे समुद्राचेही संरक्षण करणे.

विघटन सूर्यप्रकाश, तापमान, ऑक्सिजन आणि सूक्ष्मजीवांवर अवलंबून असते. त्यामुळे तीच वस्तू उन्हाळी किनाऱ्यापेक्षा थंड, अंधाऱ्या पाण्यात अधिक काळ टिकते. बहुतेक आकडे अचूक प्रयोगशाळेतील मोजमापांऐवजी शैक्षणिक तक्त्यांमधून घेतलेले आहेत. प्रत्येक स्रोताने दिलेला सर्वात कमी आकडा आम्ही “>” चिन्हासह दाखवतो, त्यामुळे कोणतीही वस्तू प्रत्यक्षापेक्षा सुरक्षित वाटत नाही.

समुद्रासाठी प्लास्टिकची पिशवी वाईट आहे: ती > 100 वर्षे काळ टिकते आणि आमच्या मापनात तिला 8/10 गुण मिळतात. कागदी पिशवी > 1 महिना मध्ये विघटित होते आणि तिला 1/10 गुण मिळतात. मात्र कागदी पिशव्या बनवण्यासाठी अधिक संसाधने लागतात, त्यामुळे अनेकदा पुन्हा वापरता येणारी पिशवीच सर्वोत्तम.

प्लास्टिकची बाटली > 450 वर्षे काळ टिकते आणि तिचे मायक्रोप्लास्टिकमध्ये तुकडे होतात (गुण 8/10). कॅन > 200 वर्षे काळ टिकतो (गुण 6/10). काचेची बरणी > 1,000,000 वर्षे काळ टिकते, पण विषारी नसते (गुण 5/10). पुन्हा भरता येणारी बाटली या तिन्हीपेक्षा चांगली.

होय. फोमचा कप > 50 वर्षे काळ टिकतो (गुण 7/10) आणि प्राणी गिळू शकतील अशा कणांमध्ये तुटतो; दुधाचे कार्टन > 3 महिने मध्ये विघटित होते (गुण 1/10).

समुद्रासाठी, होय. रंगवलेली आईस्क्रीमची काडी > 13 वर्षे काळ आणि पेन्सिल > 13 वर्षे काळ टिकते, तर प्लास्टिकचा काटा > 200 वर्षे काळ टिकतो. लाकडावर रंग आणि गोंद असू शकतो, पण त्याचे मायक्रोप्लास्टिकमध्ये रूपांतर होत नाही.

कारण गुणांकन केवळ कालावधीवर आधारित नाही. टिकून राहण्यासाठी काचेला 4 पैकी 4 गुण मिळतात, पण विषारीपणासाठी 3 पैकी 0 आणि वन्यजीवांना होणाऱ्या हानीसाठी 3 पैकी 1 गुण मिळतात. प्लास्टिकच्या बाटलीला टिकून राहण्यासाठी 4, विषारीपणासाठी 2 आणि वन्यजीवांसाठी 2 गुण मिळतात, कारण तिचे मायक्रोप्लास्टिकमध्ये तुकडे होतात आणि प्राणी ते गिळतात.

होय. रबरचा बूट > 50 वर्षे काळ टिकतो. रबराचे लहान कण झिजून निघतात आणि रसायने सोडतात, म्हणून आमच्या मापनात विषारीपणासाठी त्याला 3 पैकी 2 गुण मिळतात.

प्राणी गिळतात किंवा ज्यात अडकतात अशा सर्व वस्तू विशेषतः धोकादायक आहेत: मासेमारीची दोरी, मुखवटा, फुगा. मासेमारीच्या दोऱ्या आणि फुग्याच्या रिबनी पर, पंख आणि चोचीभोवती गुंडाळतात; कासवे प्लास्टिकच्या पिशव्यांना जेलीफिश समजतात.

NOAA च्या Marine Debris Program नुसार, तरंगणारी पिशवी जेलीफिशसारखी दिसते. जेलीफिश हे समुद्री कासवांचे आवडते अन्न असल्याने फरक लक्षात येण्यापूर्वीच ते पिशवी गिळतात. प्लास्टिक पचत नाही: ते आतड्यात अडथळा निर्माण करू शकते आणि प्राणी उपाशी असतानाही पोट भरल्यासारखे वाटू शकते.

ती पर, परांचे पंख, पंख आणि चोचीभोवती गुंडाळते आणि प्राणी पोहताना किंवा वाढताना अधिक खोलवर कापत जाते. मासेमारीची दोरी > 600 वर्षे काळ टिकते, त्यामुळे हरवलेली एकच दोरी अनेक प्राण्यांना एकामागोमाग पकडू शकते.

होय. NOAA Marine Debris Program blog (US National Oceanic and Atmospheric Administration) इशारा देते की प्राणी फुग्यांना अन्न समजू शकतात आणि ते गिळल्यास शरीरांतर्गत दुखापत, उपासमार किंवा मृत्यू होऊ शकतो. फुग्यांच्या रिबनी म्हणजे अशा दोऱ्या असतात ज्या प्राण्यांच्या शरीराभोवती गुंडाळल्या जाऊ शकतात. सोडलेला फुगा शेवटी कुठेतरी खाली येतोच—आणि तो अनेकदा समुद्रात जाऊन पडतो.

डिस्पोजेबल मास्क पॉलिप्रॉपिलीन या प्लास्टिकपासून बनलेला असतो आणि तो > 450 वर्षे काळ टिकतो. त्याचे लवचिक कानाचे लूप पक्षी व इतर प्राण्यांना गुंतवू शकतात. वापरलेला मास्क बंद कचरापेटीत टाकण्यापूर्वी लूप कापून टाका.

पॉलिस्टायरीन फोमचे सहजपणे लहान कण होतात. प्राणी ते गिळतात आणि इतर प्लास्टिकप्रमाणे त्यांच्याद्वारे रसायने वाहून जाऊ शकतात. आमच्या मापनात फोमला विषारीपणासाठी 3 पैकी 2 गुण मिळतात.

आमच्या मापनात सिगारेटचे थोटूक ही सर्वाधिक विषारीपणाचा गुण मिळवणारी एकमेव वस्तू आहे, कारण तिचा फिल्टर निकोटीन आणि जड धातू झिरपवतो. आणखी 12 वस्तूंना 3 पैकी 2 गुण मिळतात; त्यांपैकी बहुतेक प्लास्टिक, फोम आणि रबराच्या आहेत.

होय. आशिया-पॅसिफिकमधील 159 प्रवाळभित्तींच्या अभ्यासात असे आढळले की प्रवाळांचा प्लास्टिकशी संपर्क आल्यावर रोग होण्याची शक्यता सुमारे 4% वरून 89% झाली (Lamb et al., Science, 2018). प्लास्टिक प्रवाळांवर ओरखडे पाडते, प्रकाश रोखते आणि जंतू वाहून नेऊ शकते.

समुद्री अन्न, समुद्री मीठ आणि पिण्याच्या पाण्यात मायक्रोप्लास्टिक आढळले आहे. त्यांचा मानवी आरोग्यावर नेमका काय परिणाम होतो याचा शास्त्रज्ञ अजून अभ्यास करत आहेत; मात्र प्लास्टिक समुद्रात जाण्यापासून रोखणे हाच ते आपल्या ताटापासून दूर ठेवण्याचा खात्रीशीर मार्ग आहे.

समुद्री कासवे, समुद्री पक्षी, सील, देवमासे आणि मासे. अन्न समजून ते कचरा गिळतात किंवा दोरी व जाळ्यांमध्ये अडकतात. आमच्या यादीत वन्यजीवांसाठी सर्वाधिक गुण मिळवणाऱ्या वस्तू आहेत: मासेमारीची दोरी, मुखवटा, फुगा.

होय. फिल्टर हा प्लास्टिकचा (सेल्युलोज अॅसिटेट) असतो आणि त्यातून निकोटीन, आर्सेनिक व जड धातू पाण्यात मिसळतात. प्रयोगशाळेतील एका अभ्यासात, प्रति लिटर पाण्यात सुमारे एका ओढलेल्या सिगारेटच्या थोटक्यातून बाहेर पडलेल्या द्रवामुळे 96 तासांत अर्धे चाचणीतील मासे मृत्यूमुखी पडले (Slaughter et al., Tobacco Control, 2011).

तीन भागांची बेरीज केली जाते: वस्तू किती काळ टिकते (0 ते 4), ती किती विषारी आहे (0 ते 3) आणि वन्यजीवांना किती हानी पोहोचवते (0 ते 3)—एकूण कमाल 10. वस्तूंची तुलना करण्यासाठी ही गेमची स्वतःची मोजपट्टी आहे; हा अधिकृत निर्देशांक नाही.

खरे तर नाही. सूर्यप्रकाश आणि लाटा प्लास्टिकचे मायक्रोप्लास्टिक्स नावाच्या अधिकाधिक लहान तुकड्यांमध्ये विभाजन करतात. NOAA नुसार प्लास्टिक कदाचित पूर्णपणे कधीच नाहीसे होत नाही. प्लास्टिकच्या वस्तूंसाठी दिलेला कालावधी त्या तुकडे होण्याचा अंदाज आहे, पूर्णपणे नाहीशा होण्याचा नाही.

NOAA च्या National Ocean Service नुसार, मायक्रोप्लास्टिक्स म्हणजे पाच मिलिमीटरपेक्षा लहान प्लास्टिकचे तुकडे. मोठा प्लास्टिक कचरा तुटून त्यांचे छोटे तुकडे झाल्याने तसेच कृत्रिम तंतूंसारख्या वस्तूंमधून ते तयार होतात. मासे, समुद्री पक्षी आणि इतर प्राणी हे तुकडे गिळतात.

त्यातील बहुतांश कचरा जमिनीवरून सुरू होतो: रस्त्यावरचा कचरा, ओसंडून वाहणाऱ्या कचरापेट्या आणि चुकीच्या पद्धतीने व्यवस्थापित केलेले कचरा डेपो. वारा, पाऊस आणि नद्या हा कचरा वाहून नेतात. जहाजे आणि मासेमारीमुळे हरवलेली जाळी, दोऱ्या व तरंगपट्ट्याही समुद्रात जातात.

फारसे नाही. UN Environment Programme च्या 2015 च्या जैवविघटनशील प्लास्टिकवरील अहवालानुसार, अनेक प्रकारांना औद्योगिक कंपोस्टिंगमधील 50 °C पेक्षा जास्त उष्णता आवश्यक असते, जी समुद्रात जवळजवळ कधीच मिळत नाही. तसेच, त्यांचा वापर केल्याने समुद्रात जाणाऱ्या प्लास्टिकचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या कमी होणार नाही.

तो तरंगणारा कचऱ्याचा बेट नाही. NOAA नुसार, garbage patch म्हणजे समुद्राच्या प्रवाहांमुळे कचरा एकत्र साचणारे भाग. त्यात बहुतेक पाण्यात पसरलेले मायक्रोप्लास्टिकचे अतिशय छोटे तुकडे असतात — सूपमधील मिरपूड काढावी तसे ते वरून उचलता येत नाहीत.

जवळजवळ नाही. ते फिल्टर करण्यासाठी खूप लहान आणि खूप मोठ्या क्षेत्रात पसरलेले असतात. त्यामुळे मोठा कचरा समुद्रात पोहोचून तुकडे होण्यापूर्वीच थांबवणे हाच खरा उपाय आहे.

तो काही आठवडे किंवा महिन्यांत विघटित होतो; परंतु शाई आणि मेणाचे लेप प्रदूषण करतात, तसेच भिजलेली पिशवी काही काळ लहान प्राण्यांना गुदमरवू शकते. कागद फेकण्यापेक्षा पुनर्वापर करणे चांगले.

ती प्लास्टिकपेक्षा खूप लवकर कुजतात; पण रंग, पेंट, गोंद आणि लाकडावरील प्रक्रिया केलेली द्रव्ये पाण्यात मिसळतात. सैल कापड प्राण्यांना अडकवू शकते.

काच पाण्यात विष मिसळत नाही; पण ती खरोखर कधीच विघटित होत नाही. US National Park Service नुसार काचेच्या बरणीला दहा लाख वर्षे लागू शकतात. फुटलेली काच प्राणी आणि माणसांना कापू शकते.

शक्य असेल तेव्हा एकदाच वापरल्या जाणाऱ्या प्लास्टिकला नकार द्या, बाटली आणि कापडी पिशवी सोबत ठेवा, कचरा बंद डब्यात टाका, कापसाच्या काड्या किंवा वाइप्स कधीही शौचालयात सोडू नका, मासेमारीची दोरी घरी घेऊन या आणि समुद्रकिनारा किंवा नदी स्वच्छता मोहिमेत सहभागी व्हा.

ते बंद कचरापेटीत टाका; कधीही टॉयलेटमध्ये फेकू नका. फ्लश केलेल्या काड्या आणि वाइप्स सांडपाणी प्रक्रिया केंद्रातून निसटून नद्या व समुद्रापर्यंत पोहोचू शकतात. मास्कचे कानाचे लूप आधी कापून टाका.

ती घरी घेऊन जा, लहान तुकड्यांत कापा आणि कचरापेटीत टाका. तुमच्या बंदरात किंवा मासेमारीच्या दुकानात पुनर्वापरासाठी कचरापेटी असल्यास ती वापरा. ती कधीही खडकांवर किंवा धक्क्यांवर सोडू नका.

स्थानिक गट किंवा दर सप्टेंबरमध्ये होणाऱ्या International Coastal Cleanup सारखा स्वच्छता दिवस शोधा. हातमोजे घाला, सुई व इतर धोकादायक वस्तू आयोजकांकडे सोपवा आणि तुम्हाला सापडलेल्या वस्तूंची नोंद ठेवा: ही माहिती शास्त्रज्ञांना मदत करते.

होय. तुम्ही उचललेली प्रत्येक वस्तू एखाद्या प्राण्याला इजा करू शकत नाही किंवा मायक्रोप्लास्टिकमध्ये तुटू शकत नाही. आज उचललेले बाटलीचे झाकण म्हणजे > 500 वर्षे काळ समुद्रात राहणारा प्लास्टिकचा एक तुकडा कमी.

ते पाहून आणि त्याबद्दल काहीतरी करून: एखाद्या प्रौढ व्यक्तीसोबत समुद्रकिनारी फेरफटका मारणे, घरातील कचरा वेगवेगळा करणे आणि कचऱ्याच्या डब्यात टाकल्यानंतर प्रत्येक वस्तू कुठे जाते हे विचारणे.

पुन्हा वापरता येणारी बाटली, कप आणि पिशवी सोबत ठेवा; गरज नसलेले स्ट्रॉ आणि प्लास्टिकचे कटलरी नाकार करा; कमी पॅकेजिंग असलेली उत्पादने निवडा; आणि वस्तू फेकून देण्याऐवजी दुरुस्त करा किंवा इतरांना द्या.

13 सार्वजनिक स्रोतांमधून, मुख्यतः सरकारी आणि शैक्षणिक संस्थांकडून: US EPA Gulf of Mexico Program, NOAA, US National Park Service, European Commission, UK government आणि इतर. प्रत्येक वस्तूच्या पृष्ठावर तिचा स्रोत, उद्धरण आणि दुवा दिलेला आहे.

होय. कालावधी, साहित्य, हानीचे गुण आणि स्रोतांसह संपूर्ण तक्ता code4ocean.com वर JSON आणि CSV स्वरूपात उपलब्ध आहे. प्रत्येक ओळीत मूळ स्रोताचे नाव आणि लिंक दिलेली आहे, त्यामुळे एखादा आकडा वापरताना कृपया तो स्रोत नमूद करा.

एखाद्या सार्वजनिक स्रोतामध्ये उद्धृत करून लिंक देता येईल असा आकडा मिळाल्यावरच आम्ही ती वस्तू समाविष्ट करतो. असा स्रोत सापडल्यावर ती वस्तू या मार्गदर्शिकेत आणि गेममध्ये जोडली जाते.

Code4Ocean स्टुडिओने तयार केलेल्या Save the Fish या मोबाइल पझल गेममागील टीमने. आम्ही गेम तयार करतो, शास्त्रज्ञ नाही; त्यामुळे प्रत्येक आकड्याला तो ज्या सार्वजनिक स्रोतामधून आला आहे त्याची लिंक दिलेली आहे.

Save the Fish मध्ये तुम्ही बबलच्या भिंती काढून या वस्तूंना मासे आणि प्रवाळांवर पडण्यापासून रोखता. गेममध्ये यापैकी एका वस्तूबद्दल स्रोतासह खरी माहितीही दिली जाते, त्यामुळे खेळता खेळता शिकता येते.