Hversu lengi endist sorp í sjónum?

Á listanum okkar endist Glerkrukka lengst: > 1.000.000 ár. Þar næst koma Álpappír (> 1.000 ár) og Veiðilína (> 600 ár).

Á listanum okkar brotnar Pappakassi hraðast niður: > 2 vikur. Þar næst koma Pappírspoki (> 1 mánuður) og Bómullarbolur (> 1 mánuður). Jafnvel þetta getur skaðað sjávardýr á meðan það endist.

> 450 ár, samkvæmt Florida Department of Environmental Protection (Northwest District), information sourced from the US Environmental Protection Agency Gulf of Mexico Program. Eins og annað plast hverfur hún aldrei alveg: hún brotnar niður í sífellt minni örplastagnir. Lokið endist enn lengur á listanum okkar: > 500 ár.

> 100 ár. European Commission, Speech Repository gefur upp bil og við sýnum lægstu töluna. Fljótandi poki líkist marglyttu og því gleypa sjóskjaldbökur hann.

> 600 ár, lengst allra plasthluta á listanum okkar. Veiðilína sem týnist heldur áfram að veiða dýr árum saman og þess vegna fær hún hæstu einkunn fyrir skaða á dýralífi (3 af 3) á kvarðanum okkar.

> 10 ár (U.S. National Park Service, First State National Historical Park (Junior Ranger Online)). Sígarettusían lítur út eins og bómull en er úr plasti, sellulósaasetati, og lekur eitruðum efnum út í vatnið allan tímann. Hún fær hæstu eituráhrifaeinkunn (3 af 3) á kvarðanum okkar.

> 200 ár (Florida Department of Environmental Protection (Northwest District), information sourced from the US Environmental Protection Agency Gulf of Mexico Program). Ál lekur litlu magni eiturefna, en rifnar dósir og op geta skorið smádýr eða fangað þau.

> 1.000.000 ár (U.S. National Park Service, First State National Historical Park (Junior Ranger Online)). Gler er gert úr steinefnum og eitrar ekki vatnið, en brotnar varla niður og glerbrot eru beitt.

> 50 ár (Florida Department of Environmental Protection (Northwest District), information sourced from the US Environmental Protection Agency Gulf of Mexico Program). Frauðplast molnar í litlar hvítar kúlur sem fuglar og fiskar halda að séu fæða. Frauðplastkassi endist > 50 ár og frauðplastbauja > 80 ár.

> 450 ár, samkvæmt Ville d'Osny (French municipal government). Einnota grímur eru úr pólýprópýleni, sem er plast, og eyrnaslaufurnar geta flækst um fugla og önnur dýr.

> 450 ár (Florida Department of Environmental Protection (Northwest District), information sourced from the US Environmental Protection Agency Gulf of Mexico Program). Einnota bleiur innihalda plastlög og gleypið gel og endast því í margar mannsaldra.

> 200 ár (U.S. National Park Service, First State National Historical Park (Junior Ranger Online)). Strá eru svo létt að vindur og rigning bera þau í ár og sjó, þar sem þau brotna niður í örplast.

NOAA Marine Debris Program blog (US National Oceanic and Atmospheric Administration) segir að blöðrur geti enst í mörg ár, án þess að gefin sé upp nákvæm tala, svo við skrifum „mörg ár“ í stað þess að búa til tölu. Dýr geta ruglast á blöðrubrotum og fæðu, og bönd geta flækst utan um þau.

Pappír brotnar hratt niður: Dagblað (> 6 vikur), Pappakassi (> 2 vikur), Pappírspoki (> 1 mánuður). Prentlitir, lím og vaxhúð menga þó á meðan niðurbrotið á sér stað.

Náttúrulegar trefjar rotna tiltölulega hratt: Bómullarbolur (> 1 mánuður), Ullarsokkur (> 1 ár), Ullarhanski (> 1 ár). Föt úr pólýester eða næloni eru úr plasti og losa örsmáar trefjar við hvern þvott.

14 af 31 hlutum á listanum okkar endast lengur en 100 ár og 2 þeirra lengur en 1.000 ár.

Á listanum okkar: Mjólkurferna, Dagblað, Bómullarbolur, Pappírspoki, Pappakassi. Jafnvel þetta rusl getur skaðað dýr á meðan það flýtur og prentlitir og húðanir verða eftir.

Það merkir „meira en“. Þegar heimild gefur upp bil sýnum við lægstu töluna með „>“ svo enginn hlutur virðist skaðlausari en heimildin segir. Á síðu hvers hlutar má sjá allt bilið, orðalag heimildarinnar sjálfrar og tengil á hana.

Yfirleitt, já. Niðurbrot þarfnast sólarljóss, hita og örvera, en djúpsjór er dimmur og kaldur. Rusl sem sekkur getur því enst lengur en tíminn á flestum töflum. Þessir tímar eru áætlanir miðaðar við dæmigerðar aðstæður.

Nokkurn veginn, en ekki alveg: ferskt vatn, hitastig og sólarljós breyta því hve hratt hlutir brotna niður. Mikið af ruslinu í sjónum barst fyrst eftir á, svo með því að halda ám hreinum verndum við líka hafið.

Niðurbrot fer eftir sólarljósi, hitastigi, súrefni og örverum, þannig að sami hlutur endist lengur í köldu, dimmu vatni en á sólríkri strönd. Flestar tölur koma úr fræðsluritum en ekki nákvæmum rannsóknarstofumælingum. Við sýnum lægstu töluna sem hver heimild gefur upp, með merkinu „>“, svo ekkert virðist öruggara en það er.

Í sjó er plastpokinn verri: hann endist > 100 ár og fær 8/10 á kvarðanum okkar, en pappírspoki brotnar niður á > 1 mánuður og fær 1/10. Það þarf þó meira hráefni til að framleiða pappírspoka, þannig að besti pokinn er sá sem þú notar aftur og aftur.

Plastflaska endist > 450 ár og brotnar niður í örplast (einkunn 8/10). Dós endist > 200 ár (einkunn 6/10). Glerkrukka endist > 1.000.000 ár en er ekki eitruð (einkunn 5/10). Áfyllanleg flaska er betri en allar þrjár.

Já. Frauðplastglas endist > 50 ár (einkunn 7/10) og molnar í kúlur sem dýr gleypa, en mjólkurumbúðir brotna niður á > 3 mánuðir (einkunn 1/10).

Fyrir sjóinn, já. Málaður íspinnastokkur endist > 13 ár og blýantur > 13 ár, en plastgaffall endist > 200 ár. Viður getur enn borið með sér málningu og lím, en breytist ekki í örplast.

Vegna þess að einkunnin snýst ekki bara um tímann. Gler fær 4 af 4 fyrir hve lengi það endist, en 0 af 3 fyrir eituráhrif og 1 af 3 fyrir skaða á dýralífi. Plastflaska fær 4 fyrir hve lengi hún endist, 2 fyrir eituráhrif og 2 fyrir skaða á dýralífi, vegna þess að hún brotnar niður í örplast sem dýr gleypa.

Já. Gúmmístígvél endist > 50 ár, og gúmmí slitnar í smáar agnir og losar efni. Þess vegna fær það 2 af 3 fyrir eituráhrif á kvarðanum okkar.

Mest hætta stafar af hlutum sem dýr gleypa eða flækjast í: Veiðilína, Andlitsgríma, Blöðra. Veiðilína og borðar úr blöðrum vefjast um ugga, sporða og gogg, og skjaldbökur rugla plastpokum saman við marglyttur.

Marine Debris Program hjá NOAA útskýrir að fljótandi poki líkist marglyttu, sem er uppáhald fæða sjóskjaldbaka, og skjaldbakan gleypir hann oft áður en hún áttar sig á mismuninum. Plast meltist ekki: það getur stíflað meltingarveginn og látið dýr finna fyrir seddu á meðan þau svelta.

Hún vefst um ugga, sporða, vængi og gogg og sker sig dýpra þegar dýrið syndir eða stækkar. Veiðilína endist > 600 ár, þannig að ein týnd lína getur fangað hvert dýrið á fætur öðru.

Já. NOAA Marine Debris Program blog (US National Oceanic and Atmospheric Administration) varar við því að dýr geti ruglast á blöðrum og fæðu og að það að gleypa þær geti valdið innvortis meiðslum, hungri og dauða. Bönd úr blöðrum geta líka flækst utan um dýr, og sleppt blaðra kemur alltaf niður einhvers staðar, oft í sjónum.

Einnota gríma er úr pólýprópýleni, plasti sem endist > 450 ár, og teygjurnar við eyrun geta flækst um fugla og önnur dýr. Klipptu á teygjurnar og settu notaðar grímur í lokaða ruslatunnu.

Pólýstýrenfrauð brotnar mjög auðveldlega í litlar kúlur. Dýr gleypa þær og, eins og annað plast, geta þær borið með sér efni. Á kvarðanum okkar fær frauðplast 2 af 3 fyrir eituráhrif.

Á kvarðanum okkar er Sígarettustubbur eini hluturinn sem fær hæstu eituráhrifaeinkunnina, því sían lekur nikótíni og þungmálmum. 12 aðrir hlutir fá 2 af 3, aðallega plast, frauðplast og gúmmí.

Já. Rannsókn á 159 kóralrifjum í Asíu og Kyrrahafinu sýndi að líkur á sjúkdómum jukust úr um 4% í 89% þegar kórallar voru í snertingu við plast (Lamb o.fl., Science, 2018). Plast rispar kóralla, hindrar ljós og getur borið með sér sýkla.

Örplast hefur fundist í sjávarfangi, sjósalti og drykkjarvatni. Vísindamenn rannsaka enn áhrif þess á heilsu manna, en öruggasta leiðin til að halda plasti frá diskunum okkar er að halda því frá sjónum.

Sjóskjaldbökur, sjófuglar, selir, hvalir og fiskar. Þau gleypa rusl sem þau halda að sé fæða eða flækjast í línum og netum. Á listanum okkar eru hlutirnir með hæstu einkunn fyrir skaða á dýralífi Veiðilína, Andlitsgríma, Blöðra.

Já. Síuhlutinn er úr plasti (sellulósaasetati) sem lekur nikótíni, arseni og þungmálmum. Í rannsókn á rannsóknarstofu drap útskolun úr um einum reyktum sígarettustubbi á lítra af vatni helming tilraunafiskanna innan 96 klukkustunda (Slaughter o.fl., Tobacco Control, 2011).

Hún leggur saman þrjá þætti: hversu lengi hluturinn endist (0 til 4), hversu eitraður hann er (0 til 3) og hversu mikið hann skaðar dýralíf (0 til 3), samtals mest 10. Þetta er eigin kvarði leiksins til að bera saman hluti, ekki opinber vísitala.

Ekki í raun. Sólarljós og öldur brjóta plast niður í sífellt minni bita sem kallast örplast, og NOAA segir að plast hverfi mögulega aldrei alveg. Tímarnir fyrir plasthluti eru áætlaður tími þar til þeir molna í sundur, ekki þar til þeir hverfa.

Þjóðhafþjónusta NOAA skilgreinir örplast sem plastagnir sem eru innan við fimm millimetrar að lengd. Þær verða til þegar stærra plastúrgangur brotnar niður og koma einnig úr hlutum á borð við gervítrefjar. Fiskar, sjófuglar og önnur dýr gleypa þær.

Mest af því byrjar á landi: rusl, yfirfullar tunnur og illa reknir sorphaugar sem vindur, rigning og ár bera áfram. Skip og fiskveiðar bæta við týndum netum, línum og baujum.

Ekki að miklu leyti. Í skýrslu Umhverfisstofnunar Sameinuðu þjóðanna frá 2015 um niðurbrjótanlegt plast kom fram að margar tegundir þurfa hita úr iðnaðarmoltugerð, yfir 50 °C, sem sjór nær næstum aldrei, og að notkun þeirra myndi ekki draga verulega úr plasti sem berst í hafið.

Það er ekki fljótandi ruslaeyja. NOAA lýsir ruslasvæðum sem svæðum þar sem hafstraumar safna saman rusli, aðallega örsmáum örplastögnum sem dreifast um vatnið. Þau líkjast frekar piparflögum í súpu en einhverju sem hægt er að ausa upp.

Varla. Agnirnar eru of smáar og dreifast of víða til að hægt sé að sía þær burt. Raunverulega lausnin er því að koma í veg fyrir að stærra rusl nái til sjávar og brotni þar niður.

Það brotnar niður á vikum eða mánuðum, en blek og vaxhúð menga samt og blautur poki getur kæft smádýr um stund. Betra er að endurvinna pappír en að henda honum.

Þau rotna mun hraðar en plast, en litarefni, málning, lím og viðarvörn leka út í vatnið og laus efni geta fest dýr.

Gler eitrar ekki vatnið, en brotnar í raun aldrei alveg niður: Bandaríska þjóðgarðaþjónustan segir að glerkrukka geti tekið milljón ár. Brotið gler sker bæði dýr og fólk.

Forðastu einnota plast þegar þú getur, hafðu með þér brúsa og taupoka, settu rusl í lokaða ruslatunnu, sturtaðu aldrei eyrnapinnum eða þurrkum í klósettið, taktu veiðilínu með þér heim og taktu þátt í hreinsun á strönd eða við á.

Í lokaða ruslatunnu, aldrei í klósettið. Bómullarpinnar og þurrkur sem sturtað er niður geta komist í gegnum skólphreinsistöðvar og borist í ár og sjó. Klipptu fyrst á eyrnateygjur grímna.

Taktu hana með þér heim, klipptu hana í stutta búta og settu hana í ruslið eða notaðu endurvinnslutunnu fyrir veiðilínur ef höfnin eða veiðibúðin þín er með slíka. Skildu hana aldrei eftir á klettum eða bryggjum.

Leitaðu að hópi á þínu svæði eða hreinsunardegi, til dæmis International Coastal Cleanup í september ár hvert. Notaðu hanska, láttu skipuleggjendur sjá um nálar og aðra hættulega hluti og teldu það sem þú finnur: slíkar talningar hjálpa vísindamönnum.

Já. Hver hlutur sem þú tínir upp getur ekki lengur skaðað dýr eða brotnað niður í örplast. Flöskulok sem er fjarlægt í dag er einn plastbútur færri í sjónum í > 500 ár.

Með því að taka eftir ruslinu og gera eitthvað í málinu: fara í gönguferð á ströndinni með fullorðnum, flokka ruslið heima og spyrja hvert hver hlutur fer eftir að hann er settur í ruslatunnuna.

Vertu með margnota flösku, glas og poka; segðu nei við stráum og plastáhöldum sem þú þarft ekki; veldu vörur með minni umbúðum og gerðu við eða gefðu hluti áfram í stað þess að henda þeim.

Úr 13 opinberum heimildum, aðallega frá stjórnvöldum og fræðslustofnunum: EPA Gulf of Mexico Program í Bandaríkjunum, NOAA, Bandarísku þjóðgarðaþjónustunni, Evrópusambandinu, breskum stjórnvöldum og fleirum. Á síðu hvers hlutar er heimildin nefnd, vitnað í hana og tengt á hana.

Já. Heildartaflan með niðurbrotstímum, efnum, skaðaeinkunnum og heimildum er á code4ocean.com sem JSON og CSV. Í hverri línu er upprunalega heimildin nefnd og tengd, svo vinsamlegast vísaðu í hana þegar þú notar einhverja tölu.

Við bætum aðeins við hlut þegar opinber heimild gefur upp tölu sem við getum vitnað í og tengt á. Þegar við finnum slíka heimild bætist hluturinn við leiðarvísinn og leikinn.

Teymið á bak við Save the Fish, farsímaleik í þrautastíl frá Code4Ocean-stúdíóinu. Við búum til leiki en erum ekki vísindamenn, þannig að hver tala tengist opinberu heimildinni sem hún kemur frá.

Í Save the Fish teiknar þú sápukúlur til að stöðva þessa hluti áður en þeir falla á fiska og kóralla. Leikurinn sýnir einnig raunverulega staðreynd um eitt þeirra, ásamt heimild, svo leikmenn læri á meðan þeir spila.